"MONA LISA" - LEONARDO da VINCI   CZĘŚĆ I.

     OPIS I HISTORIA POWSTAWANIA PORTRETU

MONA LISA (PART ONE) - an attempt to 3D visualisation of her face


0. DO STRONY GŁÓWNEJ    ( Back to main page )
1. WSTĘP                                  ( Introduction )
2. "OSTATNIA WIECZERZA I GOETHE                ( J.W. Goethe comments on The Last Supper )
3. "OSTATNIA WIECZERZA, OPIS I HISTORIA POWSTAWANIA   (The Last Supper - according to Saint Mark Gospel )
4. "AUTOPORTRET" - PODOBIEŃSTWA I ANALOGIE W SZKICACH  (Self-portrait in regards to his other drawings )
5. A K T U A L N A      S T R O N A
6. MONA LISA CZĘŚĆ 2         ( Mona Lisa - part two )
7. PRZYPISY         ( Footnote to leonardo2002.html )

Google
 

CZY"GIOCONDA"
to IZABELA
d'ESTE?
(tutaj celowo inne ułożenie dłoni i włosów modelki)

It seems to me (while comparing faces), that lack of an eye-brow and eye-lashes causes the
only substantial difference between this and original profile of Isabella . Disinclination for
presence of even a piece of jewellery in both cases could to point out on closer to Savonarola's
times the initial work with "Mona Lisa" portrait as well. Secondly, one can see here a possible
reason - why it has been Leonardo's half-hearted and finally unfinished work(?) Just look at
her contour of forehead ( notice that one too), which he had tried to conseal by a sort of pendant
or flower fixed upon a band-head. See also her (?) en face portrait by Giovani Caroto, where only
her gown and head-dress seem to resembl Leonardian ones. Anyway, the miracle happened when
he gave up and changed the direction of troublesome look then (with time) he created a portrait -
the best ever painted by human hand. I mean time much longer than a few year period, we used to claim.

PRÓBA PRZESTRZENNEJ WIZUALIZACJI (twarzy Mony Lisy)
W OPARCIU O ISTNIEJĄCE, INNE SZKICE
     
LEONARDA i RAFAELA
©Jacek Odrzywolski ,   Wszelkie prawa zastrzeżone        Kraków 2002

...ciąg dalszy (ze strony 4)
...continuation (from website 4)

Nie tylko nastrój, podobieństwo rysów czy analogie w technice wykonania, mogą połączyć
Not only a mood, resemblance of traits or analogies in the technique of executing can connect
"Autoportret" z wcześniejszym portretem "Bartłomieja". Zarówno jeden jak i drugi może
the "Self-portrait" with the ealier portrait of "Bartholomew". Both, one as well as second can be
uchodzić za precyzyjne odwzorowanie bryły w płaszczyznę papieru, bez śladu informacji o
treated as a precise transforming the solid into the plain of paper without trace of information
rzeczywistej przestrzeni, jaką zajmowały te bryły. Ta obojętność na perspektywę liniową
about the real space these solids were occupied. This indifference to the linear perspective
(środkową) i jednoczesna trudność w ewentualnej restytucji geometrycznej dotyczy głównie
(central) and the simultaneous dyfficulty in geometrical reconstitution concerns mainly portrait
"Giocondy"(il.20). Obecność takiej informacji (u innych czasem jej nadmiar), wyraźnie nie
of "Gioconda - Mona Lisa"(il.20). Presence of such an information ( at others sometimes with
odpowiadała Mistrzowi. Zdradzała bowiem modną, ale wątpliwą kondycję twórcy w
excess), clearly didn't suit the Master, as it gave away the modish but doubtful condition
schematycznym zaledwie ujmowaniu natury oraz łatwym odbiorze u widza, właściwym
of the author in schematic only taking hold of the nature and the easy reception of the spectator,
raczej przedstawieniom o tematyce religijnej, wymagającym jasnego języka narracji.
typical rather among representations of the religious theme, requiring the clear language of narration.
W rezultacie ten portret u Leonarda, to przede wszystkim najciekawsze ze studiów natury,
As a result this portrait at Leonardo is by all means, most interesting study of the nature,
nieosiągalne przy chłodnych i drobiazgowych by nie rzec inwentaryzacyjnych skłonnościach
unattainable by cool and punctilious not to say inventory tendency in the painting e. g. on the
w malarstwie np. po północnej stronie Alp. Tajemnicze, bo zaledwie tknięte delikatną
northern side of the Alps. Mysterious, well scarcely touched with delicate suggestion of the
sugestią ze strony autora, dające możliwość czysto intuicyjnej, niemal duchowej łączności z
author, giving the possibility to the purely intuitve, almost spiritual contact with the work - observed
dziełem - misterium natury, zaobserwowane i zatrzymane w czasie, by służyć potencjalnemu
and stopped in the time to serve the potential recipient - mystery of nature.
odbiorcy. Współczesne studium rzeczywistości to już zupełnie inna "rozdzielczość" w
Today's studying a reality it's a completely different "resolution" in empirical method of cognition,
empirycznej metodzie poznania, osiągalne za sprawą nowszych, doskonalszych technologii
achievable due to newer, more excellent technologies at today's researchers of the nature.
przez dzisiejszych badaczy przyrody. Jednak nigdy po nim nie podane w sposób, w jaki
However never after him given in the way, He made it - Leonardo like the Tuscan Sphinx,
uczynił to On, Leonardo niczym toskański Sfinks, nie tyle zadając zagadkowe pytania, ile
not as much asking mysterious questions, as inducing us to continous setting them.
skłaniając nas do ich ciągłego zadawania. Trudniej nam - odbiorcom po pięciu wiekach,
Harder for us - for recipients after five centuries, to rate even Leonardo's brush to the collection
zaliczyć nawet leonardowski pędzel do zbioru narzędzi badacza, a tym bardziej sztukę
of tools of a researcher, or to call art the science. Admitttedly Leonardo isn't doing it,
nazwać nauką. Wprawdzie Leonardo tego nie czyni, i sama sztuka niechętnie chadza z nauką,
and art alone unwillingly goes along with science, still then without television, the cinema or
to jednak wtedy, bez telewizji, kina czy internetu jego malarstwo stanowiło i zapewne
the Internet his painting was and probably is an unusual load-bearing medium
stanowi dzisiaj, wyjątkowo nośne medium w zasiewie intelektualnego fermentu - rodzaju
in sowing of the intellectual unrest - a kind of incentives to "planting" science and widening
zachęty do "uprawiania" nauki i poszerzania jej granic. Ostatecznie fakt, że w ciągu
its borders. After all the fact, that in the sequence of next centuries next fields of knowledge
następnych stuleci kolejne dziedziny wiedzy opuszczą sferę wyłącznie myślowych spekulacji
will leave the sphere of exclusively mental speculation of the Master, to some degree is satisfying
Mistrza, w jakimś stopniu czyni zadość bardzo konsekwentnym staraniom Leonarda, o
consistent try of Leonardo, about the continuity in getting secrets of surrounding us Nature.
ciągłość w zdobywaniu tajemnic otaczającej nas Przyrody. Odkrywaniu i określaniu praw,
Formulating and determining laws, which are applying here and which will be applying irrespective
które w niej obowiązują i które będą obowiązywały bez względu na to, czy je poznamy
of whether we will get to know them and understand at the same time.
i zrozumiemy zarazem. Zapewne istotę, stanowił dla niego postęp - owa różnica w jakości
Probably progress made the essence for him, - that difference in the quality of future life.
przyszłego życia. Czy będzie ono lepsze, bezpieczniejsze, wreszcie szczęśliwsze dla zwykłego,
Whether it will be better, safer, finally happier for a simple, but free indeed human beeing.
za to w pełni wolnego Człowieka. Niestety, lokalne wydarzenia polityczne zapowiadały zgoła
Unfortunetly, local political events heralded completely different turning of a matter 25.
inny obrót sprawy25. Gdy w końcu decyduje się przyjąć zaproszenie króla Francji, zostawia
When he finally decides to accept the invitation of the king of France, he leaves his country engulfed
swój kraj pochłonięty wojenną pożogą, wcześniej na własne oczy widząc, jak obce wojska
with the revages of war, ealier seeing with his own eyes as hostile armies set fire to Milan.
podpalały Mediolan. Dla Leonarda stroniącego od przemocy, właśnie wolność uosabiała
For Leonardo shunning from the violence, freedom personified the value in a very special way
wartości w szczególny sposób przez niego pojmowane i szanowane - każdą z wojen
comprehended and respected by him - every war he compares to the wild beast
przyrównuje do bestii, która z furią niszczy wszystko, co napotyka na swej drodze. Dla
furiosly destroying everything what's coming across its road. For of used frase "pazzia bestialissima"
użytego zwrotu "pazzia bestialissima" podaje świetną formę graficzną. W jednym ze szkiców
is giving an interesting graphical form. In one of sketches to the "Battle of Anghiari" is turning our
do "Bitwy pod Anghiari" zwraca uwagę siła ekspresji narysowanych głów - towarzyszący
attention power of expression of drown heads - accompanying for the battle noise, shouts mixt
bitwie hałas, okrzyki pomieszane z odgłosami jęku ludzi i zwierząt, przeradzają się w złowrogi
with sounds of the groan of men and animals, are turning into portentous roar of the beast (il.21)
ryk bestii(il.21). Jeżeli już musiał projektować machiny wojenne i umocnienia obronne, to jak
If already had to desin the machines of war and defensive embankments it's, as he wrote alone
sam pisał, jedynie by bronić zagrożonej wolności. W imię tych samych zasad, podobno nigdy
- only in order to defend endangered freedom. For sake of the same principles, he apparently
obojętnie nie przeszedł obok jarmarcznych klatek z ptakami - wykupywał wszystkie,
never went indifferently by farmer's market cages with birds - bought out all, returning to birds
zwracając ptakom ich wolność.
their freedom.
Z kolei, gdy w 1503 roku, rywalizując z Michałem Aniołem przyjmuje zlecenie Signorii, by
In a row, when in 1503 competing with Michelangelo accepts Signoria instructions in order to
namalować bitwę sławiącą oręż florencki, wybiera jako temat tę spod Anghiari, z Mediolanem,
depict the battle glorifying the Florentine weapon, he is choosing as theme the one from Anghiari
wspaniale pokazując jeźdźców w bitewnym zgiełku, gdzie nawet konie gryzą się wzajem z
with Milan, magnificently showing riders in battle turmoil, where even horses are bitting
mediolańskimi ale, w której żadna ze stron nie ponosi strat w ludziach...- podobno nikt
themselves with Milanese ones but, in which none of fighiting sides does bear losses in men...
z walczących nie zginął, jeśli wierzyć słowom Machiavellego.
- supposedly nobody didn't get lost if to believe Machiavelli's words.
Nieprawdopodobny i żadną miarą nie przystający do obrazu, finał bitwy z roku 1440, miałby
Incredible and with no measure not fitting the image, final of the battle from year 1440, would
dotyczyć może samych zwycięzców, natomiast jakieś, choćby nieliczne ofiary chyba jednak
have to concern very winners perheps, however some victims probably were there, since
były, skoro mowa tam o grzebaniu martwych z nastaniem zmierzchu. Tak czy inaczej, zarówno
were said words about burying the dead with the dusk settled over. Anyway both - this one
tę pracę jak i sąsiednią, "Bitwa pod Casciną" Michała Anioła(il.22), Benvenuto Cellini nazwał
as well as neighbouring "The battle of Cascina" of Michelangelo, Benvenuto Cellini called
wtedy "Szkołą świata". Cokolwiek miałaby oznaczać taka pochwała, można tu domniemywać
"School of the world" then. Such praise would be supposed to mean anything, but it's possible
(przynajmniej u Buonarrotiego) świadomej kpiny z zamówienia florenckiej Signorii i z
here to assume (at least at Buonarroti) of conscious mockery about expectations of Florentine
sensowności samych wojen w ogóle. W obydwu konkurujących malowidłach nie ma śladu
Signoria and of senses of very war as well. There is no track of glorifying or praising of
pochwały, czy gloryfikacji oręża. Zamiast tego w "Bitwie pod Casciną" zawisło widmo
the weapons in both competing paintings at all. Instead of it in "The Battle of Cascina"
krwawej rzezi. Los grupy żołnierzy wydaje się przesądzony. Zaskoczeni w kąpieli, nadzy i w
a spectre of bloody slaughter hanged over. Fate of the group of soldiers seems to be sealed.
popłochu wyskakują z wody wprost na atakującego nieprzyjaciela. O tej samej rzezi, chociaż
Surprised in the bath, naked and in panic they are jumping out of water directly to the attacking
dotyczącej innej bitwy, aż nadto sugestywnie mówił fresk Leonarda. Podana wprost i bez
enemy. About the same slaughter, but concerning different battle, more than evocatively was
niedomówień, tak solidna dawka okrucieństwa i zaciekłości walczących, z odpowiednim
telling Leonard's mural. Given directly and without of oblique statemants, such a reliable dose
skutkiem zionęła grozą z przeciwległej ściany. Sens jej byłby oczywisty, gdyby nie wybór
of the cruelty and of fighting doggedness, with right effect smelt with danger from opposite wall.
artysty (może celowy?) akurat takiej bitwy, gdzie zabrakło bohaterów, co istotne, także tych
The meaning of it would be obvious, if not the choice of the artist (intentional perhaps?)
martwych, jakich na przykład rad byłby wtedy widzieć Machiavelli na ścianach sali Wielkiej
of just a battle where heroes were missing, what essential, also the dead ones, of whom
Rady w Palazzo Vecchio, trzymający w rządzie republiki sprawy wojskowe. Z tekstu notatek
for example would be glad to see Machiavelli on walls of the room of Ground Counsil in
Leonarda równie dobrze wynika, iż gdyby nie przykład osoby duchownej - patriarchy, który
Palazzo Vecchio, holding at the Republic government a military matters. From the text of Leonardo
słowem i czynem wspierał dowódców - rozgromiono by uciekających (parokrotnie) z pola
notes equally well is resulting, that if not the clergyman's pattern - a patriarch, who "with the word
bitwy Florentczyków.
and the act" supported commanders - Florentines (several times escaping from the battlefield)
Po freskach nic nie zostało już pół wieku później (z wyjątkiem skopiowanych fragmentów
would be routed. Thanks to already earlier quoted Vasari nothing of thouse murals was left c. half
(il.23)i zapisków samego Leonarda), a to za sprawą cytowanego już wcześniej G. Vasarego
a century later (except of some (il.23) copied fragments and of notes Leonardo made alone)
i jego uczniów, z którymi za rządów Medyceuszy (restytuowane w 1513 r.) skrupulatnie
Together with his pupiles during the Medici governments(reconstituted in 1513) he scrupulously
przemalował oba niedokończone dzieła scenami z innych bitew Florentczyków.
painted over both unfinished works with scenes from other of Florentines battles.
Co zaś tyczy się Leonarda, to opuszczony przez możnych (do niedawna) protektorów,
Whereas Leonardo, abandoned by mighty (to recent) patrons, saw in proposal of Francis I
w propozycji Franciszka I ujrzał przede wszystkim spokój i gwarancję stabilizacji w
above all the calmness and the guarantee of the stabilization in nondistant (temporarily) perspective.
nieodległej (czasowo) perspektywie. Francja chroniona naturalnymi granicami Alp i Renu z
France protected with natural borders of the Alps and the river Rhine (Rhen) on one site, with the
jednej strony, Pirenejami i morzami z drugiej, stanowiła dla jej wrogów potężną i trudną do
Pyrenees and seas on the other, made for it's enemies powerfull and difficult to conquer fortress
zdobycia fortecę, jak kiedyś o niej pisał wymieniany już przeze mnie, późnorzymski historyk
how at one time wrote about it mentioned already earlier here late-Roman historian Ammianus.
Ammianus Marcellinus Można domniemywać, iż wtedy, na tej ważnej decyzji Leonarda
Marcellinus. It is possible to assume, that then on this important decision of Leonardo influenced
zaważyły przede wszystkim trzy kolejne sukcesy polityczne króla Francji. Układ pokojowy
above all next three political successes of king of France. Peace treaty with the Pope Leon 10th,
z papieżem Leonem X, podpisany w Bolonii w 1516 r. (w obecności Leonarda da Vinci),
signed in Bologna (1516 with the presence of Leonardo da Vinci) and second one - to date
oraz drugi z tego samego roku - do dzisiaj wyjątkowy - wieczysty pokój we Fryburgu ze
exceptional - eternal peace treaty signed in Fryburg with Switzerland (allied with the Empire
Szwajcarią (sprzymierzoną z cesarstwem i Mediolanem). Po trzecim sukcesie Franciszka I -
and Milan). After Francis's third success - alliance with the Habsburg empire in Cambrai
sojuszu z cesarstwem Habsburgów w Cambrai podpisanym w 1517 roku, rzeczywiście
signed in 1517 he really could have a feeling, that France instead of in the age of religious wars,
mógł odnieść wrażenie, że Francja miast w epokę wojen religijnych, wkracza w okres
is becoming involved in the period of peace and auspiciousness and king alone - the master
pokoju i pomyślności, a sam król, władca wykształcony i z odpowiednią klasą wrażliwości
educated, with a proper class of artistic sensitivity, will show him more understanding than
artystycznej, okaże mu więcej zrozumienia niż dotychczasowi w kraju. Na swą siedzibę
current ones in the country. For his new home and workshop he receives the castle Cloux
i pracownię, otrzymuje do dyspozycji zamek w Cloux pod Amboise, opodal królewskiego
near Amboise, close by royal castle with annual salary in the alt. of two thousand ecu and
zamku i roczne uposażenie w wys. dwóch tysięcy ecu oraz dodatkowo, osobne pensje dla
additionally, separate pays for his co-partners.
swoich współpracowników.

Tej stabilizacji brakowało starzejącemu się coraz bardziej artyście, a wraz z nią, także czasu
The artist getting old more and more lacked of such kind of stabilization, and together with it,
na dokończenie czy chociażby uporządkowanie swoich materiałów (manuskryptów
also of time for more possibilities to arrange his conclusions of researching, of studies
naukowych rozpraw, traktatów, kodeksów, itp.) w pomysłowy sposób zapisanych
whether even if tidying up this huge material (manuscripts of scientific dissertations, treaties,
utajnionym pismem, które jeszcze w XX wieku stwarzało problemy przy odczytywaniu.
codes, and the like) into a very inventive way written with his secret writing which still in the 20th
Jego przezorność, wcale nie przesadzoną, jak dzisiaj wiemy, wymuszały niespokojne czasy,
century created problems at reading it out. His caution, not exaggerated at all, as today we know,
w jakich przyszło żyć Leonardowi i jakie miały jeszcze nadejść. Znamienne, że w roku śmierci
extorted troubled times, in which it came to live Leonardo and which were supposed still to come.
Leonarda (1519) zmienił się również układ sił w Europie - umiera cesarz Maksymilian
Characteristic, that in the year of Leonardo's death (1519) a whole West European
i niebawem rozpoczną się nowe działania wojenne, których stawką nie będą już wpływy we
power system has changed - the emperor Maksymilian dies and soon a new warfare will start,
Włoszech, ale hegemonia w całej Europie Zachodniej.
but the point of it won't be already a rate of influences in Italy, rather the hegemony in whole
W myśl tego co pisał o malarstwie, to właśnie jemu powierzał rolę zarazem precyzyjnego
Western Europe instead. So while he wrote about painting a role he entrusted with, was at
i dalekosiężnego środka przekazu, który jak słusznie przewidywał, niezawodnie przetrwa
the same time precise and a long-distance medium, which how aptly he predicted, could
mające wkrótce nadejść daleko trudniejsze czasy dla ówczesnej myśli, w tym również okryty
survive supposed soon to come far more difficult times for the contemporary thought together
złą sławą - sobór trydencki, a za nim resztę stulecia, haniebnie zwieńczoną płonącym stosem
with a bad fame covered - the Ecumenic Council in Trente (1545, 1563) , and after it the rest
Giordana Bruno (1600 r.). Wtedy, wśród soborowych postanowień znajdziemy "Index
of the century disgracefully crowned with the burning stack of Giordano Bruno (1600). It's there,
librorum prohibitorum" z "Dekameronem" Boccaccia, otwierającym poczet dzieł zakazanych w
we'll find amongst conciliar decisions "Index librorum prohibitorum" with Boccaccio's "Dekameron"
literaturze włoskiej. Ale można tu przypomnieć o trudnościach z wydaniem "De Revolutionibus
opening the gallery of forbidden works of Italian literature. But also would be proper here to mention
Orbium Coelestium" Mikołaja Kopernika, w 1543 r. (na indeksie od 1616 r.) oraz związany z
obstacles with the edition of "De Revolutionibus Orbium Coelestium "of Nicolaus Copernicus in 1543
nim późniejszy proces Galileusza ferującego w słynnym "Dialogu o dwóch najważniejszych
( indexed since 1616), tied with the more late process of Galileo and his famous "Dialogue
układach świata...", naukę Kopernika. Ostrze inkwizycji (czytaj: dominikanie, których przecież
Concerning the Two Chief World Systems... "(1632), gracing the science of Copernicus. Blade of
świetnie znał Leonardo) skierowane było głównie przeciw słowu pisanemu, drukowanemu
the Inquisition (read: Dominican friars, them after all, knew well Leonardo ) was directed mainly
coraz częściej, jednak w malarstwie ocenzurowano nawet "Sąd Ostateczny" Michała Anioła,
against the written, more and more often printed word, however in the painting even the "Last
nakazując przysłonięcie wszystkich nieodpowiednich (wg inkwizytora) partii ludzkiego ciała.
Judgement" of Michelangelo was censured, i. e. ordered to obscure all inappropriate (according
Autor innej "Ostatniej Wieczerzy" Paolo Veronese, postawiony przed wenecką inkwizycją,
to the Inquisitor) parts of human body there. Author of other the "Last Supper" Paolo Veronese,
musiał wyjaśniać dlaczego umieścił w swoim obrazie, cytuję za Peterem Burke:26 "to, co
presented against Venetian Inquisition, had to explain why he put in his work, quoting after Peter
inkwizytorzy określili mianem błaznów, pijaków, Niemców, karłów i podobnych trywialności".
Burke: 26 "this, what Inquisitors determined with name of clowns, drunks, Germans,
Jeśliby założyć minimalną nawet poprawność w przyjętej tu reinterpretacji obowiązujących
dwarfs and the like coarsenesses ". If to establish a minimum even correctness of taken on here
dzisiaj ustaleń tyczących przede wszystkim autoportretu Vinciego, ale też i jego malarstwa,
reinterpretation of being common today arrangements conserning above all Vincius's Self-portrait,
dlaczego nie pójść na podobny eksperyment i nie próbować, również "more geometrico"
but also his other paintings, why not to undertake a similar experiment and to presume, also "more
określenia prawdopodobnej modelki w ważniejszym i ciągle kontrowersyjnym portrecie
geometrico", trying to determine the sitter in more important and still controversial portrait
"Mony Lisy - Giocondy". Nie ulega wątpliwości, że najsłynniejszy obraz w dziejach
of "Mona Lisa - Gioconda". There's no doubt, that this one not by a randomness is the most
światowego malarstwa "Mona lisa - Gioconda", nie przypadkiem jest dziełem Leonarda
famous in whole history of world painting, (it's authorship was never questioning, and it found
(nigdy nie kwestionowano jego autorstwa, a trafił do Francji właśnie z samym autorem).
it's way to France just with very author). Randomness however, it does the penance
Przypadkowość natomiast, pokutuje w późniejszych dziejach obrazu, czy ściślej,
in more late history of this image, or more closely - in attempts
w próbach identyfikacji tajemniczej modelki.
of identification the mysterious sitter.

©Jacek Odrzywolski    Kraków 2002
<< POWRÓT     DALEJ >